Potansiyometre Nedir


Potansiyometre, bir diğer adıyla reosta, direnç çeşitlerinden biridir.Potansiyometrenin özelliği kontrol edilebilir direnç olmasıdır. Elektroniğin temel elemanlarından biridir ve kontrol gerektiren devrelerin birçoğunda bulunmaktadır. Sembolü de normal bir direncin üzerine ok eklenmesiyle meydana gelir. Bunun sebebi de direnç değerinin anlık kontrol edilebildiğini göstermesidir.

Potansiyometre 3 bacaklı bir devre elemanıdır ve çevrilmesiyle yönü kontrol edilir. Aşağıdaki hareketli görselin yardımıyla anlatacak olursak C bacağı kontrolü sağlayan bacaktır. Potansiyometrenin yönü B bacağına doğru çevrildiğinde A-C arasındaki direnç artar, C-B arasındaki direnç azalır. Eğer potansiyometre A yönüne doğru çevrilirse C-B arasındaki direnç artıp A-C arasındaki direnç de azalacaktır.

Potansiyometre ne işe yarar?

Potansiyometrenin yapı itibariyle bir direnç olduğunu düşünürsek elektronik devrelerde akım ve gerilim kontrolü sağlayabiliriz (V=I.R). Ayrıca çevrilebilen fiziksel yapısından da faydalanılarak pozisyon algılama, konum kontrolü işine de yaramaktadır. Bu sayede de pozisyon algılama sensörü görevi görürler.

Peki bu teknik işlevlerinden nasıl faydalanabiliriz, potansiyometrelerin kullanım alanları nelerdir? Potansiyometreleri en çok gördüğümüz devreler dimmer devreleridir belki de. Aydınlatma sistemlerinde ışığın parlaklığını kontrol etmemizi sağlarlar. Dimmer devresi hakkında detaylı bilgiyi blogumuzdaki Dimmer Nedir? yazımızda inceleyebilirsiniz.

Ayrıca potansiyometre motor kontrolü, frekans ayarlamalarında, güç kaynaklarında, ses devrelerinde, elektrikli ısı sistemlerinde ve bunun gibi analog kontrol gerektiren birçok elektronik devrede kullanılmaktadır.

Potansiyometre ile DC motor hız kontrolü yaptığımız blog yazımızı da inceleyebilirsiniz.

Potansiyometre Nasıl Bağlanır?

Elektronik devrelerde potansiyometrenin iki farklı bağlantı yöntemi bulunmaktadır.

Potansiyometrenin ortadaki bacağı yukarıdaki örnekte de gösterdiğimiz gibi kontrol bacağı olarak kullanılır. Bu bağlantı yöntemiyle birlikte iki farklı noktanın kontrolü sağlanmış olur.

Bir diğer bağlantı yöntemi ise potansiyometrenin ortadaki bacağı ile yanındaki bacaklardan biri kısa devre yapılır. Böylelikle kontrol edilebilir bir direnç elde edilmiş olur. Bu bağlantı şekli tercih edilirse potansiyometrenin yanına başka bir direnç seri bağlanmalıdır. Bunun sebebi potansiyometrenin direnç seviyesini 0 yaptığımızda devredeki o noktadan çok yüksek akımın geçmesini önlemektir.

Potansiyometre Çeşitleri

Yapılarına göre potansiyometreler ikiye ayrılır:

Lineer (Doğrusal) Potansiyometreler: Doğrusal potansiyometreler doğrusal bir düzleme monte edilmiş reostalardır. Direnç değerleri 0 dan itibaren doğrusal olarak artırılarak kontrol edilirler.

Lineer Potansiyometre Çalışma Prensibi

Rotational (Dairesel) Potansiyometreler: Dairesel potansiyometreler ise günlük hayatta projelerimizde yaygın olarak kullandığımız dairesel bir düzleme monte edilmiş dirençlerdir. Lineer potansiyometrelerden ayıran en büyük özellikleri direnç değerlerinin logaritmik olarak değişmesidir.

Dairesel Potansiyometre Çalışma Prensibi

Kullanım amaçlarına göre farklı çeşitte potansiyometreler vardır:

Stereo Potansiyometre: Stereo potansiyometreler normal bir dairesel potansiyometre gibi dönen bir mile sahiptir. Yapısal olarak diğerlerinden farkı 6 adet bacağa sahip olmalarıdır. Tek bir mil ile iki adet potansiyometreyi kontrol edebildiğinizi düşünebilirsiniz. 6 bacak da ayrı ayrı kontrol edilebilirler. Bu dirençlerin özelliği hassas direnç ayarlaması sağlayabilmeleridir. Genellikle ses devrelerinde kullanılırlar.

Anahtarlamalı Potansiyometre: Anahtarlamalı potansiyometrelerde direnç seviyesi belli bir noktaya geldikten sonra doğrudan Off duruma gelirler, yine o seviyeye çıkarılınca da On durumuna geçerler. Bu sebeple bir anahtarlama elemanı görevi görürler.

Trimmer Potansiyometreler: Bir diğer adları Trimpot tur. Bir kez ayarlanıp bir daha ayara ihtiyaç duyulmayan devrelerde kullanılırlar.